İngiliz Tüccarın 1709’da Latin Harfleriyle Yazdığı Atasözlerimiz
1709’da, İzmir’in kozmopolit sokaklarında dolaşan İngiliz tüccar Thomas Vaughan, ticaretin ötesinde bir merakın peşine düşmüştü: Türkçenin matematiksel zekası ve derinliği. Bu merakın meyvesi olarak 1709 yılında kaleme aldığı “A Grammar Of The Turkish Language”, sadece bir dil bilgisi kitabı değil, aynı zamanda o dönemin yaşayan Türkçesine tutulmuş bir ayna niteliğindedir.
Vaughan’ın bu çalışmasını eşsiz kılan asıl unsur, teorik kuralların ötesine geçip halkın bilgeliğine, yani atasözlerine geniş bir yer ayırmış olmasıdır. İlginç olan şudur ki; bugün dahi günlük sohbetlerimizde kullandığımız pek çok kalıplaşmış ifadeyi, bundan üç asır önce bir İngiliz tüccarın kaleminden Latin harfleriyle dökülmüş halde görmek mümkündür.
Kitapta yer alan atasözlerinden bazıları, zamanın ötesindeki dil sürekliliğimizi şöyle belgeliyor:
- “Baluk balhdan kokar” * Balık baştan kokar.
- “Tez viren, iky kerre virir.” Tez veren, iki kere verir.
- “Bugyun bize, yarin fize.” Bugün bize, yarın size.
Vaughan, bir yabancı gözüyle Türkçeyi sadece “anlamaya” çalışmamış, o dilin ruhunu oluşturan deyim ve atasözlerini kaydederek kültürel bir köprü kurmuştur. Bugün bu eseri incelediğimizde, dilimizin ne kadar köklü ve değişmez bir omurgaya sahip olduğunu bir kez daha fark ediyoruz. İşte aşağıda kaynaktan görseller:
