// AYTAR DERGİ

Deniz ve Mehtap #şiir

Sen hiç deniz ile mehtabın aşkına şahit

oldun mu?

Denizin mehtaba olan aşk çığlıklarını

yüreğinde hissettin mi?

Mehtaplı geceyi denizle birleştirip o ateşi

gözlerinle gördün mü?

Kıyıya vuran her dalganın mehtaba

haykırışını duydun mu?

Karanlık gecelerde denizle bir olup aşk

nameleri söyledin mi?

Mehtap gibi sevgisini suya haykırıp özlemini

dile getirdin mi?

Seni alıp gitmesi için kendini dalgalara

bıraktın mı?

Bir an kendini ona teslim edip benliğinden

vazgeçtin mi?

Denizin aşkın insanı yutar, derinliklerinde

cenneti sana sunar

Mehtabın aşkı gönlünü aydınlatır, seni hayaller

ülkesine bırakır

Aynı aşkı yaşamak istersen tüm benliğine girer

yüreğinde kaybolur

Deniz ve mehtap hayalimiz, aynı yürekte olanlara

yol göstericimiz.

// AYTAR DERGİ

Fasulyeyi Sevmem Sandım, Meğer Kendimi Tanımıyormuşum

Çocukluğun bazı ayrıntıları vardır; yıllar geçse de damağında değil, kalbinde tortu bırakır.
Bir yemek mesela… Bir tabak fasulye…
Bize pişirilip önümüze konmuş, ama patatesleri içinden alınmış bir yemekti o.
Sofranın başına otururduk; ancak yemekteki lezzet bizden çok başkasının hakkıydı.
O yaşta adaletsizliğin adını bilmezdik belki, ama aç kalırdık.
Midemizden çok içimiz acıkırdı.

O günden sonra fasulyeye yıllarca mesafeli oldum.
“Sevmem” dedim.
“Hiç sevmem.”
Ama bugün anlıyorum ki, sevmemek bazen sevememekten değil, layık görülmemekten doğarmış.

Zaman geçti.
Hayat insana kendi mutfağını verir bir gün.
Ben de bir sabah pazarda fasulye seçerken buldum kendimi.
Sevdiğimi fark ettim.
Çünkü artık ellerimle kendi sofram için pişiriyordum.
Ve en güzeli… pişirdiğim gibi ikram ediyorum.

İnsan böyle zamanlarda fark eder ki yıllar boyu sevmediğini sandığı şeyleri aslında hep sevmek istemiştir.
Ama sevmenin önüne geçmiş başka duygular vardır: dışlanmak, küçümsenmek, unutulmak…
Bazen sevilmeyen sadece bir yemek değildir; bir dönem, bir rol, bir çaresizliktir.
Ve bazen o rol artık üzerimize oturmaz.

Bir sabah uyanırsın, sen sandığın kişi gitmiş, yerine başkası gelmiştir.
Aynı vücutta, yeni bir ruh gibi…
Dün tahammül ettiklerin bugün yük olur.
Dün sustuğun şeyler artık boğazına oturur.
Ve sen değişmişsindir.

İşte o gün, içten içe “Artık sevmiyorum seni” dediğin insanlar da olur.
Çünkü kimseye ömür boyu aynı kişi olacağımıza dair söz vermedik.
Tarzımız değişir.
Sınırlarımız değişir.
Kiminle aynı sofraya oturmak istediğimiz bile değişir.

Artık biliyorum ki bana sadece “köşede bir sandalye” ayıran insanların sofrasında oturmak zorunda değilim.
Gönlümde onlara kocaman bir yer açmışken, onların bana daracık bir kenar göstermesi benim eksikliğim değil.
Bu yüzden sessizce çekilip gitmeyi öğrendim.
Veda etmeden, açıklama yapmadan, sanki hiç olmamış gibi…

Ve tüm bu fark edişler öyle büyük, travmatik anlarla gelmedi.
Bir gün mutfakta, tencerenin başında fasulyeyi pişirirken geldi.
Artık o yemeği sevmeyi seçmiştim.
Küçükken payı bana düşmeyen o yemeği artık kendim için pişiriyordum.

Belki de büyümek budur:
Bir zamanlar bize reva görülmeyeni artık kendimize layık görmek.
Kırgınlıkla kenara ittiğimiz tatları yeniden denemek…
Ve en önemlisi, içimizi doyuracak insanları seçmek.

Hayattın bize sunduklarından kendimiz için pişirmeyi öğrenebiliriz,

Ve en sonunda şöyle diyebiliriz içimizden, usulca:
“Ben artık fasulye kadınıyım.”

// AYTAR DERGİ

Athena ve Günümüzde Bilginin Değeri

Athena da sanrım ismi en çok duyulan Yunan tanrıçalarından olabilir. Gerek diğer tanrılarla olan çekişmeleri olsun, gerek Arachne ve Medusa gibi karakterlerle olsun, bir şekilde az çok isminden her yerde söz ettirmiş tanrıçalardan birisidir. Adından bu kadar söz ettirmesinin nedeni peki nedir ve Athena kimdir? Kısaca bir göz atalım.

Athena, Yunan mitolojisinde bilgeliğin, savaşın ve zanaatin tanrıçası, genellikle bilgi ve aydınlanmanın sembolü olarak karşımıza çıkar.  Antik Yunan’da, yalnızca stratejik savaşları değil, aynı zamanda entelektüel uğraşları ve sanatı da temsil etmekteydi.  Bilgelik tanrıçası olarak mirası, modern eğitim bağlamında önemli olmaya devam edişi ve dünya genelinde eğitim felsefelerini ve uygulamalarını etkiliyor oluşu yadsınamaz bir gerçek.

Athena’nın karakterini tanımlayan birkaç özelliği vardır:  İlki zeka: Athena genellikle bir stratejist olarak tasvir edilir, olağanüstü öngörü ve sezgi sergiler.  İkincisi cesarettir: Sadece savaşta değil, aynı zamanda ahlaki ve etik ikilemlerde de cesareti simgeler. Üçüncüsü adalet: Bir tanrıça olarak, o adaletin ve eşitliğin simgesidir, doğru ve adil olanı savunur.

Athena, genellikle şehirlerin koruyucusu ve adil ve bilge olanları seven bir tanrıça olarak tasvir edildi.  Etkisi özellikle onun adını taşıyan Atina’da güçlüydü ve burada sanatların ve bilimin koruyucusu olarak saygı görüyordu. Antik Atina’da eğitim uygulamalarının kurulması, Athena’ya tapınma ile yakından bağlantılıydı.  Şehir, Sokrates, Platon ve Aristoteles gibi bilginlerin Batı eğitiminin temellerini attığı felsefi düşüncenin merkezi haline geldiğini biliyoruz.

Eğitim, yalnızca bilgi edinme aracı değil, aynı zamanda erdem ve vatandaşlık sorumluluğunu geliştirme yolu olarak görülüyordu ve bu idealler Athena’nın kişiliğinde somutlaşmıştı.  Athena ile bilgi arayışı arasındaki bağlantı derindi. O hem entelektüel hem de pratik başarılar elde edebilen, çok yönlü bir bireyin idealini sembolize ediyordu.

Tabiki Athena’nı birçok yönünü ve karşımıza çıktığı efsaneleri ileriki yazılarda anlatıp inceleyebiliriz fakat şimdilik odaklanacağımız ve üzerine tartışacağımız konu bilgi ve eğitim yönü. Athena’nın benimsediği değerleri günümüz ile karşılaştıracağız.

Günümüz bilgi anlayışı ne yazık ki Athena’nın bıraktığı yerden çok uzaklaşmış durumda. Sosyal medyanın, yapay zekanın, ve diğer türevi araçların çok arttığı ve tersine insanların dikkat sürelerinin ve araştırma isteklerinin azaldığı bu dönemde, Athena’nın değerlerinin uygulandığını söylemek pek doğru olmaz.

Athena’nın karakteri, birkaç özellik tarafından tanımlanabilir. Bilgelik ve stratejik düşünme: Athena genellikle akılcılık ve mantıklı düşünce ile ilişkilendirilir, bu da etkili öğrenme ve karar verme için hayati öneme sahip unsurlardır. Günümüzde bu ise mantıklı düşünmeden ziyade çoğunluğun inandığı ve desteklediği şey ne ise körü körüne çoğunluğa uyma algılı ortaya çıkmış durumda. Akılcılık ve araştırma yerine ise sosyal medyadan veya yapay zekadan görülen ve duyulan bilgilere hiç araştırılmadan inanılıyor. İnsanlar artık internetten birkaç arama ile bulabilecekleri bilgileri bile araştırmak istemiyorlar, sıkılıyorlar. Onun yerine yapay zekanın onlara hemen sunduğu bilgiyi doğru olarak kabul ediyorlar.

Sanat ve bilimin teşviki: Athena, farklı çalışma alanları arasındaki uyumu temsil eder, hem sanatları hem de bilimleri içeren dengeli bir eğitimi savunur. Şimdilerde ise tam tersine fabrikasyonlaşma ve herkes gibi olma ve farklı olanı dışlama eğilimi mevcut olduğu için emek verip farklı bir şeyler yapmaya çalışıp ortaya alın teriyle bir sanat eseri çıkaran kişiler artık değer görmüyor. Onun yerine çoğunluk – hatta özellikle büyük markalar ve her alandaki büyük isimler yapay zekanın yapay yaratıcılığına sığınıyor. Çünkü daha az masraflı ve daha az uğraştırıcı. Bu şekilde ortaya çıkan ürünlerin kalitesi, gerçekten emek veren sanatçıların ürünlerinin kalitesiyle yarışamaz bile. Ama artık sanatçılar işsiz kalacakları korkusu ve çevre baskısı ile sevdikleri ve yetenekleri oldukları alanları bırakmak zorunda kalıyorlar.

Sırf büyük şirketlerin cebine daha fazla para girsin diye yapılmış bu tuzağa maalesef düşüyor herkes. Çünkü ne kadar insanları uyarsalar da insanlar bunu umursamıyor çünkü sanatın ve yaratıcılığın sonunu getirdiklerinden haberleri yok. Şuan bile birçok şeyi yapay zeka ile yapıyorsak, ileride hangimizin işinin elinden alınmayacağını bilebiliriz ki? İleride oyuncular, senaristleri yönetmenler, şarkıcılar, yazarlar, ressamlar, çizerler ve daha birçoğunun yerini yapay zekanın dolduracağı söyleniyor. Fakat bir düşünün, bu o iş için emek vermiş ve kendi yeteneğini kullanmış insanlar için ne kadar adaletli bir durum? Benim görüşüm, yapay zeka ne kadar ilerlerse ilerlesin, asla bir insan eli değmiş sanatla kıyaslanacak seviyeye bile gelemeyecek, asla bir ruhu olamayacak, asla tam anlamıyla yaratıcı olamayacak, sadece önceden insan eliyle yapılmışların bir karması olacak ve asla tam anlamıyla kendi başına bir şey üretemeyecek.

Athena’nın dünyanın bu tutumunu görse ne diyeceğini kestirmek pek zor değil. Aslında günümüzde elimizde bu kadar teknolojik imkan ve araç varken onları tamamen doğru amaçlar için kullansak o zaman neler olurdu, insan düşünmeden edemiyor. Tabi dikkat sürelerinin sosyal medya algoritmaları yüzünden bu kadar bozulmasının da insanların araştırmaya ve yaratıcı üretmeye olan isteksizliklerinin büyük bir sebebi olabilir.

// AYTAR DERGİ

Hüsran-ı Yaşam

Mantığımıza uysa da, uymasa da yaşıyoruz. Yaşama sanatı çok iyi icra ettiğimiz söylenemez, zira ölümün ruhumuzu ne zaman ziyaret edeceğinden bi’ haber yaşamakla geçiyor ömrümüz. Ruhumuzdaki tarif edilemeyecek acılar, kalbimizde henüz doğmaya yüz tutmuş bütün olumlu hisleri yok ediyor ve insanoğlu bunu ‘’yaşamak’’ diye adlandırıyor. Ölüme gelirsek, Jean-Jacques Rousseau ölümü kötü insanın yaşamının sonu, doğru insanın ise yaşamının başlangıcı olarak tanımlamıştı yıllar önce. Sartre Sözcükler’de ‘’Ölmek her şey demek değildir; zamanında ölmek gerekir’’ demişti babasının ölümüne ithafen. Peki nedir bu anlamlandıramadığımız tam zamanında ölmenin acısı?

Olay aslında şundan ibaret, yaşamın sonu herkes için başkadır, bazıları sevmeyi bırakır, bazısı umutlarını, diğerleri bedenlerini… Bazılarımız intiharı doğarken seçmiştir, bazılarımız için intihar iki dudak arasındaki uçurumdan ibarettir. Ruhumuzdaki çaresiz keder ve umutsuzluğun derinliği içimize nükseder bazen, hiçbir şeyden keyif alamayışımız da bundandır. Kalbimize yirmi yaşında sıktığımız bir kurşunla kırk yaşında ölüyoruz tıpkı Camus’nun dediği gibi.

Rimbaud’nun bacağı kanserden kesilip öldüğünde henüz 37 yaşındaydı, Camus’nun araba kazası onu 45 yaşında aramızdan almıştı. Ya da ata işkence edildiğini görüp, ölümüne dek 12 yıl konuşmayan Nietzche’nin 55’inde bizi terk edişi… Yaşamın anlamını ya da anlamsızlığını yaratmak, onu oluşturmak, bizim insiyatifimizde. Örneğin, Dostoyevski, yaşamın anlamını sevmeden önce, yaşamı sevmek gerekir, der. Oğuz Atay’a göre anlam kadar insanın hayatını zehir eden bir kavram bulunamaz.

Yaşamın anlamını oluştururken geçmişteki yara izlerimizden haritalar çizeriz kendimize. Bazı acılarımızı, bazı serzenişlerimizi ayrılık bile unutturamaz bize. Kirpik uçlarımızdan yıldızlara kadar dolmuşuzdur, hayat ki o denli çekilmez gelir. Bazı kararlarımızı gururumuzun doğurduğu acılardan, çektiğimiz vicdan azaplarından oluştururuz. Yaşamı tahayyül ettikçe ölümü, ölümü tahayyül ettikçe de yaşamayı unuturuz.

Bırakın ölüler yaşayanları gömsün der Nietzsche. İnsan ne kadar yaşarsa, gerçek anlamda yaşamak o denli zorlaşır. Yıllar eski bir şarap misali, bizi acılaştırmaktan başka bir işe yaramaz. Boşuna dememiş Sartre, insan yirmi yaşında kendini öldürmeli diye. Yaşamanın, yaşamın, bir anlamı yok. Bu yüzden ölümün de anlamı yok. Geleceğimiz ile hayallerimiz arasındaki mesafenin bir süre sonra katlanılmaz hale gelmesi ve bu sırada yaşamın ve ölümün anlamsızlığının net bir şekilde ortaya konması ve bir şekilde teslimiyetimize delalet etmekte ve biz hala her şeyden habersiz nefes almaktayız…