Güvenli internet kullanımı, dijitalleşen dünyamızda bireylerin ve kurumların en çok ihtiyaç duyduğu özelliklerden biridir. Öncelikle olarak güvenli internet sayesinde kullanıcılar, kişisel bilgilerini koruma altına almaktadır. Güvenli internet bize güven içinde alışveriş yapma, bankacılık işlemlerini gerçekleştirme ve sosyal medya platformlarından faydalanma avantajı sağlıyor. Sanal dünyada güvenlik önlemleri, kullanıcı deneyiminin kalitesini artırırken, diğer taraftan internetin sunduğu olanaklardan daha iyi faydalanmamızı sağlıyor.

Web siteleri, güvenliği sağlamak amacıyla elektronik sertifika kullanmaktadır. Erişiminizin güvenli olup olmadığını; internet adres çubuğunda yer alan web site adresinin “http” yerine “https” ile başlamasından ve tarayıcı uygulamasındaki kilit resminden anlayabilirsiniz. Kullandığınız tarayıcı uygulamasında yer alan bu kilit sembollerini kullanarak eriştiğiniz sitenin doğruluğuna yönelik sertifika kontrolü yapabilirsiniz.

“İnternetiniz güvenli değil”, uyarısı genellikle bir web sitesinin güvenlik sertifikasının olmadığında ya da sertifikanın geçerliliğinin sona erdiğinde alınır. Bu uyarıyla karşılaşmanız durumunda site üzerinden kişisel bilgilerinizi paylaşmamalı ve daha dikkatli olmalısınız.

Abdülkadir BEDER

Bilgisayar, donanım ve yazılım olmak üzere iki kısımdan oluşmaktadır.

DONANIM

Bir bilgisayarı oluşturan fiziksel parçalardır. Bu parçalar, hayatımızda pek çok yerde kullanılır. Elimizle tutabildiğimiz, elektronik makine içinde ve dışında bulunan parçaların tümüne donanım(hardware) denir. Donanımı da İç ve Dış donanım olarak ikiye ayırabiliriz. Genellikle bilgisayar kasası içine yerleştiriliyorsa “İç donanım” olarak adlandırılır. Diğer kısımlara ise “Dış donanım” denir. Bunlara fare, klavye, kamera, USB girişi, bluetooth, tarayıcı, yazıcı örnek verilebilir.

YAZILIM

Bilgisayarın istenilen bir işi yapabilmesi için, o işi en ince ayrıntısına kadar tanımlanan tüm kuralları adım adım tamamlayan (algoritmik) komutlar dizisidir. Bir bilgisayar cihazı, program (yazılım) olmadan çalışamaz. Bir bilgisayarın işleme geçebilmesi için gereken programların tümüne de yazılım (software) denir. Yazılımları da işletim sistemi (OS) ve uygulama yazılımları olarak ikiye ayırabiliriz. İşletim sistemi yazılımlarını Windows, MacOS, İOS, Android, Pardus, Linux… gibi sıralayabilirken; Uygulama yazılımlarına Office programlarını, resim veya film izleme uygulama yazılımlarını örnek olarak verebiliriz.

Abdulkadir BEDER

Kodlama deyince aklımıza ilk olarak “sınavlardaki optik formu doldurmak” geliyorsa bu konuyu biraz daha yakından incelesek iyi olacak.

Kodlama süreci sırasıyla; Problemi tespit etme, Problemi analiz etme, Probleme uygun algoritma geliştirme, Test etme ve Algoritmanın kodlara dönüştürülmesi basamaklarını kapsamaktadır.

Blok tabanlı programlamada elde edilmek istenen kodlamaya yönelik kod blokları program içerisindeki ilgili bölümünden seçilerek, programın kodlama alanına sürüklenip bırakılır. Bu şekilde program yazma (kodlama) işlemi gerçekleştirilmiş olur.

Algoritma ve programlama kavramını yeni öğreneceklerin, giriş aşaması çalışmalarına Scratch veya Mblock gibi web ortamında da çalışabilen programlar ile başlaması, programlama ile ilgili konularda birçok açıdan konunun özünü anlamada kolaylık sağlayacaktır.

Yukarıda adı geçen programlar haricinde yararlı olabileceğini düşündüğüm Blok Tabanlı Kodlama ortamlarından bazıları:

• Blockly Games
• Code.org
• Code Combat
• Kodu
• App Inventor

Abdulkadir BEDER

Nesnelerin İnterneti veya IoT (Internet of Things) cihazlara internet aracılığıyla erişimi sağlayan ve bu cihazların yönetimini sağlayan sistemdir.

Bu sistem sadece bilgisayarlar ile değil akıllı telefonlarla da yönetilebilmektedir. Açma/kapama düğmesi olan neredeyse her şey internete bağlanabilir ve böylece IoT’nin bir parçası olabilir.

Nesnelerin İnterneti Nasıl Çalışır?

Şimdi hepsine sırayla göz atalım.

Sensörler/cihazlar
Bunlar, ortamdan veri toplarlar. Bir cihazda birden fazla sensör olabilir; örneğin, bir akıllı telefonda GPS, kamera, ivmeölçer gibi birden fazla şey vardır. Temelde sensör veya sensörler, belirli bir amaca yönelik olarak ortamdan veri toplar.

Bağlantı
Cihaz verileri topladıktan sonra bunları buluta göndermesi gerekir. Bu işlemi farklı şekillerde yapabilir; Wi-Fi, Bluetooth, uydu, düşük güçlü geniş alan ağları (LPWAN) veya doğrudan Ethernet üzerinden internete bağlanma yoluyla gönderebilir. İlgili bağlantı seçeneği, IoT uygulamasına bağlıdır.

Veri işleme
Veri buluta ulaşınca yazılım bu veriyi işler ve bir işlem gerçekleştirip gerçekleştirmeyeceğine karar verir. Bu, kullanıcı tarafından bir giriş olmadan bir uyarı gönderme veya sensörleri ya da cihazı otomatik olarak ayarlamayı içerebilir. Fakat bazen kullanıcı giriş gerekir ve burada kullanıcı arabirimi devreye girer.

Kullanıcı Arabirimi
Kullanıcı girişi gerekiyorsa veya kullanıcı sisteme göz atmak isterse kullanıcı arabirimi bu amaçla kullanılabilir. Kullanıcının gerçekleştirdiği tüm eylemler, sistem üzerinden zıt yönde gönderilir. Eylemler, kullanıcı arayüzünden buluta ve istenen değişikliği yapmak için tekrardan sensörlere/cihazlara geri gönderilir.

Web özellikli cihazlar tarafından kullanılan hassas bağlantı, ağ oluşturma ve iletişim protokolleri, belirli IoT uygulamalarına bağlı olarak değişiklik gösterecektir. IoT, veri toplama süreçlerini hem daha kolay hem de daha hızlı bir hâle getirmek için yapay zekâ kullanmaktadır(Kaspersky,2024).

Abdulkadir BEDER

·         Siber Zorbalık

·         Şifre ve Kullanıcı Adı Kolaylığı

·         Yazılımsal Tehditler

·         Telif Hakkı İhlali

·         Sorun Olabilecek Paylaşımlar

·         Tuzak E- Postalar

·         İstenmeyen İçerik

·         Sahtecilik ve Dolandırıcılık

Siber Zorbalık

İnternet veya diğer dijital iletişim araçlarının, başkalarına hakaret etmek ya da başkalarını tehdit etmek amacıyla kullanılmasıdır.

Şifre ve Kullanıcı Adı Kolaylığı

Saldırganlar, kullanıcıya ait olan şifre gibi sistemlere giriş parametrelerini ele geçirerek casusluk yapabilir, sisteme nüfuz edebilir, zarar verebilir.

Yazılımsal Tehditler

İnternet ortamından fark edilmeksizin indirilen kötü niyetli kişilerce hazırlanan program yazılımları, bilgisayarımıza zarar verebilecek virüs, truva atı, solucan ve her türlü casus yazılımı barındırabilen güvensiz yazılımlar olabilmektedir.

Telif Hakkı İhlali

Herhangi bir bilgi veya düşünce ürününün kullanılması ve yayılması ile ilgili haklar, yasalarla belirli kişilere verilmektedir. Bu kişilere verilen haklar, telif hakkı kapsamına girmektedir.

Sorun Olabilecek Paylaşımlar

Mahremiyet ilkelerine uyulmaması, ortamın kontrolünün veya yönetiminin nasıl yapıldığının kullanıcılar tarafından tam olarak bilinmemesi veya kavranamaması ve en önemlisi kullanıcıların bilgisizliğinden dolayı kişisel bilgilerini bu ortamda paylaşarak kendilerinin açık hedef haline getirmeleridir.

Tuzak E-postalar

Kişisel bilgi hırsızlığı yöntemlerinden biri “sazan avlama” olarak da bilinen kimlik hırsızlığı; banka hesap numaraları, kredi kartı numaraları, adres bilgisi, telefon numarası gibi önemli kişisel bilgilerin, banka gibi resmi bir kurumdan ya da gerçek bir kişiden gönderilen doğru, resmi bir mesajmış gibi gözüken e-postalarla kişilerden elde edilmesidir.

İstenmeyen İçerik

Çocukların internet kullanırken yasal olmayan, şiddet ve cinsellik içeren sitelere erişimi, tehlikeli insanlarla iletişime geçmesi başta gelen riskler arasında yer alır. İhbarların çoğunluğunu müstehcenlik, çocukların cinsel istismarı ve fuhuş gibi suçlar oluşturmaktadır.

Sahtecilik ve Dolandırıcılık

Kişi veya kurum bilgisayarlarına yetkisiz olarak girerek banka, kredi kartı hesap numaraları ve şifresi gibi önemli bilgilerinin ele geçirilmesiyle yapılan “yemleme” olarak da bilinen dolandırıcılık türüdür. Bir diğer dolandırıcılık yöntemi ise gerçekte var olan bir kurumun web adreslerinin taklitleri aracılığıyla yapılanıdır.

Abdulkadir BEDER (Bilişim Teknolojileri Öğretmeni)

İnternetin hayatımıza girmesi ile her açıdan birçok farklı özellikler kazandığımız doğru.
Gerekli bilgiyi araştırma, Resmi belgeleri sorgulama, para transferleri, tek tıkla alışveriş yapma
hatta çok yol ve zaman kat edip gittiğimiz işimizi bile bu ortama taşıma gibi türlü türlü işleri
zaman içerisinde bu sayede yapmaktayız. Artık işimiz daha kolay diyebiliriz fakat gerçekten her
yönüyle böyle mi?

Yaklaşık 30 yıldır kullandığımız internet bugün vazgeçilmezimiz olmakta. O olmadan artık
güne başlayamıyoruz, kahvaltı yapamıyoruz, yemek yiyemiyoruz, çocuklarımızı yediremiyoruz,
İşte yapamıyoruz hatta rahat koltuğumuzda bile oturamıyoruz. Konuşurken, otururken, TV
izlerken, kitap okurken sürekli onu arıyoruz. Aradığımız şey telefon değil dikkat edersek internet,
bu gerçeği fark etmeliyiz.

Vay internet sen neymişsin be! Demeden kendimi alamıyorum.

İnterneti bu kadar bu denli hayatımıza sokmamızın doğru olmadığını bilmekle beraber bu
hususta gerekli hassasiyeti göstermeliyiz. İnternet hangi amaçla olursa olsun ona sadece hak ettiği
değeri vermeliyiz. Bizleri doğal iletişimden, akıştan, hayattan uzaklaştırmasına izin vermemeliyiz.
Her şeyin fazlasının zarar olduğu gerçeğini, önce kendimizden başlamak üzere gelecek nesillere de
öğretmeliyiz. Asla tehlikeye atmayacağımız yavrularımızı, karşısına neyin çıkacağı belli olmayan
sanal ortamda başıboş bırakmamalıyız.

Bir nebze olsun farkındalık uyandırabilme adına (başta kendime), değerli vakitlerini bu
yazıyı okumaya ayıran tüm okurlara teşekkür ediyorum.

Abdulkadir BEDER (Bilişim Teknolojileri Öğretmeni)